De klimaatneutrale woonwijk

Creative City Lab Amsterdam Area 2009 heeft als thema: ‘Klimaatverandering & CO2-reductie’. Binnen dit thema is onderzocht welke belangrijke kwesties en complexe zaken dringend om oplossingen vragen. De centrale vraagstelling en concrete deelvragen zijn in samenspraak met de co-financiers vastgesteld.

Duurzaamheid

Duurzaamheid is van groot belang om het huidige welzijnsniveau te kunnen garanderen voor de generaties na ons. Hierbij wordt duurzame ontwikkeling als volgt gedefinieerd: Ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden, zonder dat die het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengt. De eis is dus het vinden van een evenwicht op zowel ecologisch, sociaal als economisch vlak.

Lees meer

Sinds in 1987 “Our Common Future” verscheen, het rapport van de World Commission on Environment and Development van de Verenigde Naties, is het belang van duurzaamheid steeds duidelijker en urgenter geworden. Het klimaat is een belangrijke kwestie binnen de duurzaamheidproblematiek. De wetenschap is het bijna unaniem eens met het idee dat de mens een belangrijke factor is in de opwarming van de aarde. De hoge concentratie broeikasgassen in de ozonlaag lijkt een belangrijk aandeel te hebben in deze opwarming. Deze gassen worden voornamelijk geëmitteerd tijdens het opwekken van energie met behulp van conventionele brandstoffen als olie en aardgas.

Creative City Lab Amsterdam Area 2009 heeft als thema: ‘Klimaatverandering & CO2-reductie’. Binnen dit thema is onderzocht welke belangrijke kwesties en complexe zaken dringend om oplossingen vragen. De centrale vraagstelling en concrete deelvragen zijn in samenspraak met de co-financiers vastgesteld.

Centrale vraagstelling

Duurzaamheid is van groot belang om het huidige welzijnsniveau te kunnen garanderen voor de generaties na ons. Hierbij wordt duurzame ontwikkeling als volgt gedefinieerd: Ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden, zonder dat die het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengt. De eis is dus het vinden van een evenwicht op zowel ecologisch, sociaal als economisch vlak.

Sinds in 1987 “Our Common Future” verscheen, het rapport van de World Commission on Environment and Development van de Verenigde Naties, is het belang van duurzaamheid steeds duidelijker en urgenter geworden. Het klimaat is een belangrijke kwestie binnen de duurzaamheidproblematiek. De wetenschap is het bijna unaniem eens met het idee dat de mens een belangrijke factor is in de opwarming van de aarde. De hoge concentratie broeikasgassen in de ozonlaag lijkt een belangrijk aandeel te hebben in deze opwarming. Deze gassen worden voornamelijk geëmitteerd tijdens het opwekken van energie met behulp van conventionele brandstoffen als olie en aardgas.

Creative City Lab Amsterdam Area 2009 heeft als thema: ‘Klimaatverandering & CO2-reductie’. Binnen dit thema is onderzocht welke belangrijke kwesties en complexe zaken dringend om oplossingen vragen. De centrale vraagstelling en concrete deelvragen zijn in samenspraak met de co-financiers vastgesteld.

Centrale vraagstelling

De centrale vraagstelling waar het innovatielab zich in 2009 over buigt is:

‘Ontwikkel creatieve en vernieuwende oplossingen voor het realiseren van een klimaatneutrale bestaande woonwijk’

Het energiegebruik in Nederland kan grofweg worden onderverdeeld in industrie, verkeer en de gebouwde omgeving. Deze laatste categorie neemt ongeveer een derde van het totale energiegebruik voor zijn rekening. Op het gebied van nieuwbouw is de laatste jaren al een aantal maatregelen getroffen met betrekking tot het duurzaamheidniveau van huizen. Het verhogen van dit niveau is bij nieuwbouw aanzienlijk makkelijker te realiseren dan bij bestaande bouw, omdat bestaande bouw niet is voorbereid op nieuwe, energiebesparende maatregelen.

Of het nu gaat om het doorvoeren van technische maatregelen of het verbruik van energie; het blijkt niet eenvoudig om bewoners aan te zetten tot actie. Ook de bestaande ruimtelijke indeling binnen een woonwijk maakt het minder makkelijk om nieuwe technologieën toe te passen. In de bestaande bouw valt er nog veel te bereiken op het gebied van duurzaamheid. Deze potentie wordt onderstreept door het feit dat ongeveer 70% van de huidige huizenvoorraad van circa zeven miljoen woningen gebouwd is voor de jaren tachtig. De huidige initiatieven leiden nog niet of nauwelijks tot de gewenste resultaten. Om de gebouwde omgeving duurzamer te maken moet er dus een flinke omslag gemaakt worden binnen de bestaande bouw.

Deelonderzoeken en het ‘Living lab’

Bij het bepalen van de deelonderzoeken en de kansen in de bewoonde omgeving is uitgegaan van de trias energetica gedachte: beperk de energievraag, gebruik duurzame energiebronnen en ga efficiënter om met fossiele brandstoffen. In lijn met deze gedachte worden er door de vijf teams analyses gedaan en creatieve oplossingen gezocht (eerste stap business case) vanuit een aantal onderzoeksgebieden:

  • Energiebesparing (techniek en verbruik)
  • Lokaal opwekken van duurzame energie
  • Duurzaam renoveren
  • Toepassen van nieuwe technologieën
  • Afvalverwerking en waterhuishouding

De wijkgerichte aanpak in de vraagstelling is interessant omdat er sprake is van een afgebakende ontwikkel- en testomgeving. Er zullen in Amsterdam en Utrecht twee wijken worden gekozen als ‘living lab’ omgeving. In deze ‘living labs’ kunnen voor de verschillende doelgroepen en hun specifieke behoeften concrete en haalbare producten en diensten, mediamiddelen en organisatievormen worden ontwikkeld en ingezet.

Oplossingsrichtingen

Er zijn vele technische maatregelen mogelijk om CO2 reductie te realiseren in de bewoonde omgeving. Of het nu gaat om het realiseren van besparingen in je woning (bijvoorbeeld door het plaatsen van een HR ketel of het isoleren van je dak) of het opwekken van duurzame energie in de wijk. De kern van de vraagstelling is echter hoe we bewoners en organisaties zover krijgen dat ze deze technische maatregelen daadwerkelijk gaan toepassen. Belangrijke zaken hierbij zijn de juiste financiële prikkels, vernieuwende samenwerkingsvormen en effectieve communicatie.

Naast het doorvoeren van technische maatregelen is de potentie van gedragsverandering in het gebruik van energie groot. Om energiegebruik te laten afnemen moet men vele kleine aanpassingen doorvoeren die niet altijd direct meetbaar zijn, maar die wel van invloed zijn op de levensstijl en het wooncomfort van de bewoner. Er is sprake van een stijgende trend in elektriciteitsgebruik (in tegenstelling tot het dalende gasgebruik) onder andere door het toegenomen gebruik van apparatuur in huis. De ambitie van economische groei, de drang naar innovatie, het stijgende consumentisme en de toename van het aantal ééngezinshuishoudens door individualisatie en vergrijzing, zullen deze trend alleen maar versterken. Om mensen aan te zetten tot gedragsverandering en het verminderen van energieverbruik is een doelgroepgerichte aanpak en multimediale communicatie van groot belang.

Binnen de genoemde deelonderzoeken zullen ideeën en oplossingen worden bedacht rondom een aantal oplossingsrichtingen:

  • Gedragsverandering (van bewustzijn, interesse, behoefte, naar actie/participatie)
  • Betrokkenheid, draagvlak en (multimedia) communicatie richting de bewoner en consument
  • Nieuwe organisatie- en samenwerkingsvormen
  • Nieuwe financiële constructies en financiële diensten.