Na vijf intensieve en inspirerende maanden hebben de deelnemers van het Innovatielab 2009 tien duurzame ideeën uitgewerkt en gepresenteerd aan de wereld. Hieronder staat een korte introductie per idee en de presentatie zoals deze werd gegeven op het Innovatie Evenement op 2 december 2009.

De druppel voor energiebesparing in de eigen woning

Het idee is om de OZB te koppelen aan het energielabel, waardoor dit label serieus en op het juiste moment op de kaart wordt gezet bij de particuliere woningeigenaar. Dit zal hem/haar aanzetten tot het nemen van energiebesparende maatregelen in de eigen woning. En het kost de overheid niets.

Nu werkt de OZB belasting investering in je huis tegen, hoe meer je investeert in de waardestijging van je huis, hoe hoger de OZB belasting. Stimuleer juist het duurzaam renoveren van je huis omgekeerd evenredig. Hoe meer je duurzaam investeert, hoe lager het energielabel en hoe lager de OZB. Hoewel op dit moment de hoogte van de OZB belasting en daarmee de financiële prikkel per gemeente anders is, zou je deze prikkel misschien wel groter moeten maken voor elk huis dat vanaf 1 januari 2010 verkocht wordt. Hiervoor moet wel de gemeentewet t.a.v. de OZB worden aangepast, omdat die op het gelijkheidsbeginsel werkt. Echter volgens Sam Kin van CCL ‘We zijn allemaal staatsburgers van Nederland, gelijkheidsbeginsel is er nu ook al niet omdat gemeenten blijkbaar allemaal verschillende OZB tarieven hanteren’. Creatieve City Lab is dan ook van mening dat het belastingstelsel ernstig aan verduurzaming toe is.

Het voorgestelde beleid: Voor woningen die vanaf heden gekocht worden geldt een laag OZB tarief bij een goed energielabel, een hoog OZB tarief bij een slecht energielabel en het hoogste OZB tarief bij het ontbreken van een energielabel. De OZB koppeling betekent een directe stimulans voor het nemen van een energielabel bij de koop van een woning. De OZB kosten zijn een interessant gesprekonderwerp voor de makelaar bij de verkoop van een huis. Dit is vervolgens het perfecte moment voor de EPA-maatwerk adviseur om zijn advies te geven. Deze kan mensen op het juiste moment het eigen voordeel van energiebesparende maatregelen laten inzien. Inclusief het extra financiële voordeel van een labelsprong.

Download hier de presentatie van het Innovatie Evenement. Voor meer informatie over dit idee kunt u contact opnemen met Creative City Lab.

Koppeling OZB aan energielabel - huidige situatie from Creative City Lab on Vimeo.

Koppeling OZB aan energielabel - nieuwe situatie from Creative City Lab on Vimeo.

Lees het artikel in de Telegraaf over de koppeling van OZB aan het energielabel

Waardecreatie door integrale aanpak van gebouw- en gebiedsontwikkeling

Urban make-over is een duurzaam renovatieconcept dat voor een belangrijk deel van toepassing is op de naoorlogse flatstempels. In plaats van te focussen op kostenreductie, ligt de nadruk op het creëren van extra waarde van zowel het gebouw, de groene ruimtes in de gebouwde omgeving als de sociale structuur.

Speerpunten van het concept: bewonersparticipatie bij het bepalen van de functionaliteit en het ontwerp van het ‘nieuwe’ gebouw, lokaal energie opwekken, extra sociale functies toevoegen in de directe omgeving van het gebouw en waardecreatie door huurders en kopers samen te brengen in de getransformeerde omgeving.

Een aantrekkelijk voorbeeld van het bovengenoemde concept is het toepassen van een atrium in de aangrenzende publieke ruimte van twee complexen en het toevoegen van bouwvolume aan de ‘dode’ hoeken. Een atrium biedt unieke kansen op zowel energetisch als sociaal gebied. In het atrium kan warmte en koude geoogst worden, waardoor woningen klimaatneutraal verwarmd en gekoeld kunnen worden. Vorm en invulling van het atrium vinden plaats op basis van de wensen van de bewoners. Het kan een gezamenlijk ontmoetingsplek worden en/of buurtmoestuin. Eventueel kan lokaal MKB zich daar vestigen. Het toevoegen van bouwvolume maakt het concept rendabel, maakt differentiatie mogelijk en zorgt voor een sterke uitstraling van het complex.

In stadsdeel Geuzenveld hebben de deelnemers van het lab 2009 een gebied toegewezen gekregen van woningbouwcorporatie Far West. Dit gekozen gebied aan de Burgemeester van Leeuwenlaan is niet in de stedelijke vernieuwingsplannen opgenomen, maar is wel zwaar verouderd en toe aan renovatie of sloop. De deelnemers hebben alle elementen van het Urban Make-over concept toegepast en een nieuwe gebouwde omgeving ontworpen met veel extra toegevoegde waarde voor zowel de huidige als de nieuwe bewoners. Zo zijn er nieuwe wooneenheden toegevoegd, de woningen zijn verbonden met het bestaande water en het park en er is een atrium toegevoegd op meerdere plaatsen om nieuwe functies te creëren en duurzame energie op te wekken voor deze woningen.

Download hier de presentatie van het Innovatie Evenement. Voor meer informatie over dit idee kunt u contact opnemen met Creative City Lab.

Urban Makeover - duurzaam renovatieconcept from Creative City Lab on Vimeo.

Rendabel investeren in zonnepanelen op eigen dak

De zonnehypotheek maakt investeren in woninggebonden zonnepanelen financieel aantrekkelijk voor de particuliere woningeigenaar. Dit omdat de baten uit elektriciteitsproductie plus het fiscale voordeel van hypotheekrenteaftrek hoger uitvallen dan de kosten voor het nemen van de hypotheek. Met de zonnehypotheek behoren de onrendabele terugverdientijden van meer dan 20 jaar (bij financiering uit eigen privévermogen) tot het verleden.

De zonnehypotheek maakt het mogelijk om zelfs al na vijf jaar als eigenaar geld te verdienen aan het opwekken duurzame energie in de woning. Dit is mede mogelijk omdat de bewoner aan het eind van het jaar de opgewekte duurzame energie kan aftrekken van de gebruikte energie. Hierdoor kan de bewoner de eigen opgewekte energie waarderen tegen het hogere markttarief.

In tegenstelling tot veel huidige financiële producten met vage termen als ‘klimaat’ ‘groen’ en ‘duurzaam’ is de zonnehypotheek een simpel en inzichtelijk product voor zowel de consument als de hypotheekadviseur. Men weet intuïtief wat de zonnehypotheek inhoudt en wat de toegevoegde waarde kan zijn. Voor een bank is de zonnehypotheek een sterke impuls voor een duurzaam imago. Daarnaast reduceren zonnepanelen op de daken een aanzienlijk deel van het risico dat klanten hun hypotheeklasten niet meer kunnen opbrengen.

Download hier de presentatie van het Innovatie Evenement. Voor meer informatie over dit idee kunt u contact opnemen met Creative City Lab.

Zonnehypotheek Commercial from Creative City Lab on Vimeo.

De wijkbewoner als energieondernemer

Het opwekken van duurzame energie in een woonwijk heeft een aantal voordelen. Het belangrijkste is dat zichtbaarheid van duurzame energie leidt tot een verhoogd energiebewustzijn bij bewoners. Ook blijkt er een toenemende behoefte bij bewoners om in de toekomst meer onafhankelijk te zijn in de energievoorziening van hun woning. Toch staan financiële en sociale argumenten zoals laag rendement, lange terugverdientijd, ongemak of onvoldoende interesse en gedeeld belang van bewoners, grootschalige realisatie in de weg.

Een actuele en kansrijke mogelijkheid is de oprichting van een energiecoöperatie waarin wijkbewoners zowel producent als consument van energie zijn. Hiermee wordt financieel rendement aan sociale voordelen gekoppeld. Het knelpunt van de lange terugverdientijd wordt in het plan opgelost met het idee om het zogenaamde zelfklevermodel op wijkniveau toe te passen, waarin collectief eigenaarschap tot energievoorziening tegen kostprijs leidt. Op deze manier hebben coöperaties wettelijk recht op een lager energietarief doordat zij van de energieleveranciers een deel van de belastinggelden terugkrijgen. Er bestaan verschillende voorbeelden van dergelijke lokale energiebedrijven, zoals Texel Energie en Onze Energie in Amsterdam-Noord. Een terugkerend knelpunt bij dergelijke initiatieven is echter de lange terugverdientijd.

Dit probleem is op te lossen met het zelflevermodel. Hierin leidt collectief eigenaarschap tot energievoorziening tegen kostprijs. Op deze manier heeft een coöperatie wettelijk recht op een lager energietarief.

Een financieel haalbare uitwerking van dit lokale model en een bijpassende bewonersstrategie om ook daadwerkelijk voldoende bewoners aan het initiatief te laten deelnemen, vormen de basis van het idee. Naast het lagere energietarief wordt een deel van de verdiende gelden van de coöperatie geïnvesteerd in de wijk om daarmee ook de gedeelde (wellicht duurzame) belangen van de eigenaren en wijkbewoners te dienen. De betrokken sociale structuur van de wijk is derhalve een belangrijk uitgangspunt van het welslagen van deze aanpak. Het prak tijkvoorbeeld ‘Energiecoöperatie Wijk-West’ is de uitwerking naar een lokale context in wijk West; een van de living lab omgevingen van CCL 2009.

Download hier de presentatie van het Innovatie Evenement. Voor meer informatie over dit idee kunt u contact opnemen met Creative City Lab.

Energiecooperatie - het zelflevermodel from Creative City Lab on Vimeo.

Promotie van het groene dak bij kinderen 

Begroeide, groene daken bieden veel voordelen ten opzichte van gewone daken. Groene daken zijn warmte-isolerend in de winter en verkoelend in de zomer. Een begroeid dak produceert zuurstof, verdubbelt de levensduur van het dak en vermindert de waterdruk op de riolering bij regenval. Ook het toegenomen woongenot, doordat er meer groen aanwezig is in de gebouwde omgeving, verhoogt de waarde van de omgeving. Daarom vinden de deelnemers van Innovatielab 2009 dat er meer groene daken moeten komen.

Om kinderen op speelse wijze over het klimaatprobleem aan het denken te zetten en om jong en oud een beter beeld te geven van de mogelijkheden van een groen dak, organiseerde Creative City Lab een dag die in het teken staat groene daken. Hierbij is een groot aantal zwarte pieten ingezet om de wens van Sinterklaas – meer groene daken – kenbaar te maken. Op 25 november zijn ‘s ochtends scholen in Westerpark bezocht waarbij een korte film is vertoond over zwarte pieten en groene daken. ‘s Middags zag het Museumplein groen van de activiteiten voor jong en oud en hebben kinderen zelf een groen dak gelegd!

Download hier de presentatie van het Innovatie Evenement. Voor meer informatie over dit idee kunt u contact opnemen met Creative City Lab.

Zwarte pieten, Groene Daken DE FILM from Creative City Lab on YouTube.

Lokaal platform voor energiebesparing

De renovatiebus is een lokaal en mobiel platform om energiebesparing te stimuleren in de wijk. De renovatiebus is een onafhankelijk vehikel dat bij de mensen thuis komt (in de straat en de wijk). De bus is laagdrempelig. Hoewel de bus een gemeentelijk of landelijk gebied kan bestrijken wordt deze wijkgericht gemaakt doordat wijkambassadeurs opstappen in de bus. Deze groene wijkambassadeurs zullen advies geven, bewoners mobiliseren en eventueel vragen bundelen bij het doorvoeren van energiebesparende maatregelen van bewoners in de wijk.

Voorafgaand aan de komst van de renovatiebus wordt met gemeente, lokale woningbouwcorporaties en lokale one-stop-shop aanbieders gekeken naar de bestaande woningvoorraad in de te bezoeken wijk. Hierbij wordt besloten welke concepten kunnen worden aangeboden aan de bewoners. In de volgende fase worden bewoners actief geprikkeld om de bus te bezoeken. Tijdens het busbezoek staat gratis persoonlijk advies en procesbegeleiding van prikkeling tot uitvoering van maatregelen centraal. De mensen van de renovatiebus controleren als onafhankelijke duurzaamheidexperts de one-stop-shops en bundelen de opdrachtenstroom van bewoners om zodoende de kosten voor alle partijen te reduceren. Door bewustwording, ontzorging en onafhankelijkheid aan elkaar te koppelen en dit laagdrempelig aan te bieden in een lokaal wijkgericht initiatief, helpt de bus de CO2 uitstoot van de wijk te verminderen. De renovatiebus kan in meerdere wijken op verschillende tijden bij de mensen ‘langskomen’, daarmee is de bus kosteneffectiever en laagdrempeliger dan de optie om een fysiek loket te plaatsen in meerdere wijken.

Download hier de presentatie van het Innovatie Evenement. Voor meer informatie over dit idee kunt u contact opnemen met Creative City Lab.

Besparing door ervaring

Met TriQl willen wij mensen aanzetten tot het oplossen van het klimaatprobleem. Hiertoe stimuleren wij de aankoop van energiebesparende producten, maar vooral het zuinige gebruik van bestaande apparaten.

De consument heeft weinig vertrouwen in de grote instanties die momenteel de voorlichting over energiebesparing verzorgen. Het vertrouwen in de mening en ervaring van de medeconsument is echter groot. TriQl speelt hier op in door invloedrijke personen te selecteren die een energiebesparend product voor een bepaalde tijd gebruiken en hierover communiceren. Doordat zij op persoonlijke basis over hun ervaring gaan communiceren (face to face of via social media), zal het bewustzijn over duurzame producten en energiebesparende handelingen vergroot worden.

Maatschappelijk verantwoord adverteren

In Search of Sunrise (ISOS) biedt een nieuwe manier van maatschappelijk verantwoorde marketing. De business case van ISOS is gebouwd rond de verkoop van groene communicatieruimte die belangeloos door gemeenten, woningbouwcorporaties of andere belanghebbende partijen beschikbaar wordt gesteld. Hierbij valt te denken aan  ‘lege’ communicatie muren/gevels of bebording. De winst die ISOS maakt wordt direct of indirect geïnvesteerd in zonnepanelen of soortgelijke initiatieven in de desbetreffende wijk. Deze manier van adverteren levert een geïnteresseerde ondernemer naamsbekendheid op én versterkt het bedrijfsimago door reclame te koppelen aan deelname aan tastbare, maatschappelijke projecten in de wijk of stad (zoals duurzame opwekking). Dit maakt een duurzame bedrijfsinzet zichtbaar. Zodoende is deelname aan ‘In Search Of Sunrise’ een duidelijke aanvulling op de doelstellingen in een MVO beleid van een onderneming.

Naarmate bedrijven meer reclame inkopen en in feite dus meer zonnepanelen aanschaffen, krijgen ze meer exposure. Hierdoor wordt de investering van de deelnemende bedrijven zichtbaarder en wordt het duurzame bedrijfsimago intern en extern versterkt.

Spelen met energie, water en klimaatverandering

Klimaatverandering is de grootste uitdaging voor de volgende generatie. Hoewel iedereen zich bewust is van de noodzaak om te acteren, zijn er weinig bewoners die conclusies trekken voor hun eigen gedrag binnen hun eigen woon- en leefomgeving. Om het belang van duurzaam gedrag en de eigen bijdrage aan klimaatverandering te ervaren zijn kinderen een aantrekkelijke doelgroep. Zij zijn toegankelijk, betrokken en hebben veel invloed in het gezin, dat straks zelf de gevolgen van klimaatverandering moeten dragen. Daarom is het belangrijk om kinderen op een leuke en ongedwongen manier maar ook op een belevenisvolle en indrukwekkende manier bewust te maken van klimaatverandering en hun eigen persoonlijke bijdrage daarin.

In de duurzame speeltuin worden plezier, belevenis en klimaatverandering aan elkaar gekoppeld. Kinderen worden zich op deze manier spelenderwijs bewust van de potentie van het opwekken van energie en de invloed van het klimaat op de wereld. Seizoenen veranderen en daarmee de speelmogelijkheden; er is bijvoorbeeld een wereldklimrek waarop de continenten veranderen als het weer verandert. En er zijn speeltoestellen die werken op uitklapbare zonnepanelen. De energie die wordt opgewekt wordt weer gebruikt voor een nieuw speelelement. Dit kan individueel, maar ook met meerdere kinderen tegelijkertijd. Hoe meer kinderen spelen, hoe leuker en groter de effecten. Als hoogtepunt en centrale attractie wordt de gezamenlijk gegenereerde energie ingezet om de kaart van Nederland te ontpolderen in de centrale watervijver van de speeltuin. In dit waterbassin wordt de kaart van Nederland langzaam zichtbaar als door de kinderen op de verschillende speeltoestellen meer energie wordt gegenereerd waarmee het water wordt weggezogen.

Klimaat-waterspeeltuin from Creative City Lab on Vimeo.

Wat zijn de gevolgen?

In de toekomst zal er door decentrale energieopwekking sprake zijn van veelvuldig en snel wisselend tweerichtingsverkeer op de elektriciteits- en gasnetten. Veel projecten van CCL krijgen te maken met deze nieuwe inrichting van het energienetwerk.

Om deze transitie in goede banen te leiden moeten de communicatiemogelijkheden sterk worden uitgebreid. In de komende jaren wordt daarom onder andere de slimme meter ingevoerd. Wat betekent het vervangen van de meters voor het milieu? In Europa gaat het immers om 253 miljoen energiemeters!

Belangrijk is om te zorgen dat er goed wordt nagedacht over hoe de oude meter zo milieuvriendelijk mogelijk kan worden verwijderd. Belangrijk is dat de nieuwe meter zo cradle to cradle mogelijk wordt ontwikkeld en geïntroduceerd in de markt. Dit idee richt zich met name op het zo slim mogelijk recyclen van oude meters in slimme meters.

Van anologe naar slimme meters from Creative City Lab on Vimeo.